Phân tích đoạn Hạnh phúc của một tang gia (Trích Số đỏ – Vũ Trọng Phụng)

Danh mục: Soạn văn , Soạn văn tập 1

TÁC GIẢ VŨ TRỌNG PHỤNG VQ Trọng Phụng (1912 — 1939) quê ở huyện Mĩ Hào, tỉnh Hưng Yên nhưng sinh ra và sống chủ yếu ở Hà Nội. Ông sống chật vật với nghề làm báo, viết văn và chết trong nghèo khổ, bệnh tật. Nói đến Vũ Trọng Phụng là nói đến sức sáng tạo dồi dào, mãnh liệt và nghị lực phi thường của một nhà văn suốt đời phải gánh cái “nghèo gia truyền” và cuối đời lại phải chống chọi với bệnh lao quái ác. Cuộc đời cầm bút của ông thật ngắn ngủi (chưa đầy 10 năm) nhưng gia tài văn học (hơn 50 ...

  1. TÁC GIẢ VŨ TRỌNG PHỤNG
  • VQ Trọng Phụng (1912 — 1939) quê ở huyện Mĩ Hào, tỉnh Hưng Yên nhưng sinh ra và sống chủ yếu ở Hà Nội. Ông sống chật vật với nghề làm báo, viết văn và chết trong nghèo khổ, bệnh tật. Nói đến Vũ Trọng Phụng là nói đến sức sáng tạo dồi dào, mãnh liệt và nghị lực phi thường của một nhà văn suốt đời phải gánh cái “nghèo gia truyền” và cuối đời lại phải chống chọi với bệnh lao quái ác. Cuộc đời cầm bút của ông thật ngắn ngủi (chưa đầy 10 năm) nhưng gia tài văn học (hơn 50 tác phẩm thuộc nhiều thể loại) mà ông để lại thì mãi mãi trường tồn.

Sinh thời, Vũ Trọng Phụng đã được báo chí tôn là “ông vua phóng sự đất Bắc”, cây bút hiện thực trào phúng xuất sắc của làng văn, nhưng không phải lúc nào ông cũng được nhìn nhận đúng với giá trị thực của mình. Vũ Trọng Phụng là một hiện tượng văn học phức tạp, đương thời đã làm tốn không ít giấy mực của giới nghiên cứu phê bình và sau này cũng chịu rất nhiều sự phán xét, đánh giá khác nhau của dư luận. Tuy nhiên, cho đến nay, không ai có thể phủ nhận được những đóng góp lớn lao của ông vào sự phát triển của văn xuôi hiện đại Việt Nam, nhất là ở hai thể loại phóng sự và tiểu thuyết.

  • Tác phẩm chính của Vũ Trọng Phụng: các tiểu thuyết Giông tố (1936), Sô’ đỏ (1936), Vỡ đê (1936), Trúng số độc đắc (1938); các phóng sự Cạm bẫy người 1933), Kĩ nghệ lấy Tây (1934), Cơm thầy cơm cô (1936), ..
  • TIỂU THUYẾT SỐ ĐỎ

Số đỏ lần đầu tiên ra mắt bạn đọc vào năm 1936, đăng nhiều kì trên Hà Nội báo (từ số 40, ra ngày 7 – 10 – 1936), hai năm sau mới được in thành sách (NXB Lê Cường, Hà Nội. 1938). Đó là cuốn tiểu thuyết hiện thực trào phúng xuất sắc nhất của Vũ Trọng Phụng, một “cuốn sách ghê gớm, có thể làm vinh dự cho mọi nền văn học” (Nguyễn Khải). Tác phẩm gồm 20 chương, xoay quanh cuộc đời đầy những may mắn “ngẫu nhiên” của nhân vật Xuân Tóc Đỏ. Từ một thằng bé lêu lổng, trèo me trèo sấu, thổi loa bán thuốc lậu, nhặt banh quần, bán phá xa, … chỉ vì “số đỏ”, Xuân được “bảo trợ”, trở thành một nhân vật nổi tiếng trong giới thượng lưu “me xừ Xuân, nguyên sinh viên trường thuốc, giáo sư quần vợt, giám đốc hiệu Âu hóa …” và lên đến tột đỉnh vinh quang “bậc vĩ nhân”, vị anh hùng cứu quốc”. Bên cạnh Xuân Tóc Đỏ, tác giả xây dựng hàng loạt các chân dung biếm họa khác như bà phó Đoan, vợ chồng Vân Minh, ông Typn, cụ cô’ Hồng, ông Phán mọc sừng, cô Tuyết, … với những quan hệ chồng chéo, ngẫu nhiên tạo thành những “bộ phóng” cho Xuân Tóc Đỏ. Và điều trớ trêu là: Xuân, từ một kẻ thụ động trước “số đỏ” của mình, với cái ma mãnh của một đứa trẻ lưu manh, đã tiến tới biết khai thác vị trí mà người ta đặt nó vào và biến những người mang lại “số đỏ” cho nó thành kẻ phụ thuộc. Qua sô’ phận kì lạ của Xuân Tóc Đỏ, Vũ Trọng Phụng đã phơi bày tất cà những cái nhố nhăng, bịp bợm, thật giả lẫn lộn mang danh “văn minh”, “Âu hóa”, “tiến bộ” của xã hội tư sản thành thị trước Cách mạng. Với những khám phá sâu sắc về hiện thực cuộc sống và nghệ thuật trào phúng bậc thầy, Số đỏ đã được xếp vào hàng những “kiệt tác văn chương”, một “hiện tượng văn học không tiền khoáng hậu”.

Đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia nằm trong chương XV của tiểu Ihuyết Số đỏ. Nhan đề đầy đủ của chương truyện là: Hạnh phúc của một tang gia – Văn Minh nữa cũng nói vào Một đám ma gương mẫu.

    2.   NỘI DUNG

Bắt chước cách mào đầu của tiểu thuyết chương hồi cổ điển, mỗi chương truyện trong Số đỏ cũng có một nhan đề rất “giật gân”, gây ấn tượng và thu hút được sự chú ý của người đọc. Nhan đề của chương XV này cũng vậy, khiến cho độc giả không khỏi tò mò trước những mâu thuẫn “Tang gia” có gì mà “hạnh phúc”? Tại sao lại gọi là “một đám ma gương mẫu”?… và …

Toàn cảnh một đám ma “to tát” và “danh giá nhất” được mô tả trong chương này là sự bùng nổ của một màn hài kịch lớn được chuẩn bị từ những chương truyện trước: Một cụ già hơn 80 tuổi bị ốm, vì nôn nóng muôn được hưởng gia tài của cụ nên con cháu xúm vào mời đốc tờ, nhưng không phải dô chữa bệnh mà để … làm “cho bệnh nhân chết”! Rất không may là uống đến cả thuốc thánh rởm đền Bia mà cụ tổ vẫn “không chịu chết”, điều đó làm cho cả nhà vô cùng thất vọng (chương VI, VII). Rồi vận may cũng đến, chỉ vì một câu nói tưởng như vô tình của Xuân (thực ra đã được ông Phán dây thép sắp đặt trước), cụ tổ bỗng lăn ra chết (chương XIV, XV). Cao trào của màn kịch là một đám tang nổi đình đám với những cảnh tượng hài hước chưa từng thấy với chân dung biếm họa rất sinh động.

  • Cảnh “tang gia bối rối

Cái hài hước ở đây là khi cụ già hấp hối, con cháu cũng “nhao cả lên” lo mời hết thầy Tây y đến Đông y chạy chữa, nhưng … chỉ cốt là thực hành cái lý thuyết: “nhiều thầy thối ma” cho bệnh nhân mau chết. Chân dung biếm họa dựng lên từ các thầy lang băm “chính hiệu” cũng như “giả hiệu” (Xuân, đốc tờ Trực Ngôn, lang Tì, lang Phế, …) đang thi nhau chối từ trách nhiệm của một thầy thuốc khiến cho cụ tổ “phải chết một cách bình tĩnh”.

Lẽ thường, bao trùm nhà có tang phải là không khí đau buồn, tang tóc ở đây thì ngược lại, toàn những sự vui vẻ, vì “cái chết kia đã làm cho nhiều người sung sướng lắm”, bởi “cái chúc thư kia sẽ vào thời kì thực hành chứ không còn là lí thuyết viển vông nữa”. Mỗi người trong gia đình này là một chân dung biếm họa: cụ cố Hồng với một nghìn tám trăm bảy mươi hai câu gắt: “Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!” và vẻ mơ màng đến lúc lụ khụ mặc đồ tang để được thiên hạ khen là nhà có phúc vì “con giai nhớn đã già”.

Phán sừng hí hửng vì “không ngờ giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu ông ta lại to đến như thế” và lập tức “trù tính ngay với Xuân một công cuộc doanh thương”. Cái khôi hài nhất là vẻ mặt “đăm đăm chiêu chiêu” của Văn Minh vì mải toan tính những cái lợi riêng vô tình lại “hợp thời trang”, đúng là cái mặt của một người đương lúc “tang gia bối rối”. Và Xuân Tóc Đỏ – một “thầy thuốc” chạy trốn người bệnh và trót thốt ra một câu nói “chết người”, bây giờ lại trờ thành người có “ơn to” đối với gia đình này.

Khi cụ già nằm đấy mà chưa phát tang, cũng có cảnh con cháu sốt sắng giục giã nhau, nhưng không phải để lo làm tròn chữ hiếu mà chỉ để mau chóng khoe được “vai diễn” của mình: tú Tân “điên người lên” vì mấy cái máv ảnh chưa được dùng đến, Văn Minh vợ thì “sốt cả ruột” vì mãi không được mặc bộ “xô gai tân thời”, v.v…

Tóm lại, cũng là cảnh “tang gia bối rối” nhưng là sự bối rối cùa một đám con cháu dại bất hiếu đang lo diễn trò trước thiên hạ đế khoe cái “danh giá” của một gia đình thượng lưu bậc nhất Hà Thành. Sự bất hiếu, ích kỉ, giả dối của đám người sang trọng đó đã hiện hình trong những chân dung trào phúng sắc nét và vô cùng sinh động.

  • Cảnh đưa đám và hạ huyệt

Đây đúng là một đám ma nổi đình đám với tất cả những cái bát nháo “Ta, Tây, Tàu” lẫn lộn: có cả “kiệu bát cống, lợn quay đi lọng” lẫn “lốc bốc xoảng và bú-dích, và vòng hoa”; có đến “vài ba trăm người đi đưa”, còn các phó nháy thì thi nhau chụp ảnh “như ởhội chợ”; “đưa đến đâu làm huyên náo đến đấy, cả thành phố đã nhôn nháo lên khen đám ma to” …

Trong không khí long trọng và thành kính ấy, “tang gia ai cũng vui vẻ cả”. Đám ma to “đúng với ý muốn của cụ cố Hồng”. Cậu tú Tân được dịp chi huy các nhà “tài tử chụp ảnh”, chạy lên chạy xuống “bấm máy lách tách” côTuyết trong bộ trang phục Ngây thơ “áo dài voan mỏng … trông như hở cả nách và nửa vú”, lúc đầu còn “đau khổ” vì không thấy “bạn giai”, sau đã kịp “liếc mắt đưa tình” khi Xuân đến. Cụ cố bà thì “sung sướng” và “cảm động hết sức” vì Xuân đã không giận mà lại góp mặt với hai “vòng hoa đồ sộ” cùng đoàn xe của các nhà sư. Bà Văn Minh và ông Typn cũng mãn nguyện vì “thiên hạ chú ý đặc biệt vào những kiểu quần áo tang của tiệm may Âu hóa” …

Những người có mặt trong đám tang đều góp vào sự “vui vẻ” ấy. Hai viên cảnh sát Min Đơ và Min Toa thì “sung sướng cực điểm” vì đang “thất nghiệp” lại được thuê giữ trật tự cho đám ma. Các quan khách “tai to mặt lớn”, “ngực đầy những huy chương”, râu ria đủ cả … thảy đều cảm động vì “làn da trắng thập thò” của Tuyết trong bộ y phục Ngây thơ. Sư cụ Tăng Phú, đại diện báo Gõ mõ. thì “vênh váo”, “đắc thắng” vì “đánh đổ được Hội Phật giáo” … Mấy trăm người đi đưa, “ai cũng làm ra bộ mặt nghiêm chinh”, nhưng thực ra họ đang thích thú thì thầm toàn những chuyện ngồi lê đôi mách; giai thanh gái lịch thì “chim nhau, cười tình với nhau”, chê bai, ghen tuông, hẹn hò nhau … trong “vẻ mặt buồn rầu của những người đi đưa ma”. Chen vào tiếng khóc lóc là những lời bình phẩm thô tục: “kháu thế”, “còn xuân chán”, “đầm quá đi mất”, …

  • Cảnh hài hước đã lên đến cực độ khi hạ huyệt: Giữa lúc tú Tân và bạn hữu “rầm rộ nhảy lên những ngôi mộ khác” để chụp ảnh, cụ cố Hồng “ho khác mếu máo và ngất đi”, ông Phán mọc sừng “oặt người đi, khóc mãi không thôi” và Xuân đang cô’ đỡ cho ông khỏi ngã, thì bất chợt, ông Phán “dúi vào tay nó một cái giấy bạc năm đồng gấp tư”. Đó chính là khoản tiền mà ông phải trả cho Xuân vì cậu nói đúng lúc của nó: “Ngài là một người chồng mọc sừng”, câu nói đã làm cụ tổ chết một cách hợp lẽ!

Có thể nói, qua cảnh đưa ma với những chân dung hài hước, bộ mặt thật của một xã hội thượng lưu đã được vạch trần. Nấp dưới vẻ ngoài sang trọng, danh giá, là những tâm địa xấu xa, giả dối; nấp dưới những chiêu bài “văn minh”, “tiến bộ”, “Âu hóa” là những hành vi thô tục, đểu cáng, dâm ô … Đó là thực chất của cái “đám ma gương mẫu”.

     3.   NGHỆ THUẬT

Tình huống trào phúng: mỗi chương truyện trong Sô’ dỏ là một tình huống trào phúng, ở chương này là cái nghịch cảnh đám tang của một gia đình thượng lưu lại diễn ra trong sự “vui vẻ, sung sướng” của tất cả các thành viên với đủ mọi thế thức bát nháo. Tình huống chung đó được tác giả triển khai thành nhiều chi tiết đầy rẫy những mâu thuẫn bịa đặt mà rất thực, tạo nên vô số màn hài hước,

Chân dung biếm họa: tác giả tạo cho mỗi người một vẻ, mang sẵn trong mình những mâu thuẫn, đặt trong những tình thế luôn biến hóa, làm hoàn chỉnh thêm chân dung của họ trong toàn bộ cuốn tiểu thuyết. Rõ ràng đó là những chân dung phóng đại, cường điệu nhưng ẩn sâu bên trong là những nét tính cách chân thực đến tàn nhẫn của những con người thuộc xã hội trưởng giả đồi bại, xấu xa.

  • Nhân vật chính: Xuân đáng lẽ là một kẻ gây ra tội lớn (làm cụ tổ tức uất lên mà chết vì đã tố cáo việc ông Phán mọc sừng trước mặt cụ) lại trở thành người có “ơn to” đối với gia đình này vì đã làm cho mọi người nhanh chóng được hưởng gia tài một cách hợp pháp.
  • Các thành viên của “tang gia”: không ai đau khổ vì cái chết của người thân mà đều vui vẻ, sung sướng vì phần gia tài sắp được hưở Ai cũng lo lắng để hoàn thành vai diễn của mình, sao cho đám tang được “to tát” và ‘danh giá”, nhưng thực chất, mối bận tâm duy nhất của họ là những lợi ích riêng. Đó là những kẻ dại bất hiếu đang diễn trò chí hiếu.
  • Người ngoài tang quyến: cảnh sát hết lòng “trông nom” đám ma vì đang bị thất nghiệp lại được dịp kiếm tiền; những người dự đám tang, từ bậc đứng tuổi đáng kính trọng với râu ria đủ kiểu và huân chương đầy mình đến những phụ nữ “tân thời” và “giai thanh gái lịch”, bề ngoài thì cô’ làm ra nghiêm chỉnh nhưng thực chất họ đang thì thầm đùa cợt, hò hẹn, tán tỉnh nhau bằng thứ ngôn ngữ bẩn thỉu, rác rưởi của đám hạ lưu mà họ vẫn coi thường.

Lời văn hài hước: hầu như câu văn nào ở đây cũng có ý hài hước, mang tính giễu nhại. Kể về nhiệt tình mời nhiều lang y của gia chủ thì nói là “để thực hành đúng cái lí thuyết “nhiều thầy thối ma”, khen thuốc thánh “công hiệu đến nỗi họ mất mạng”, tả nỗi sung sướng của ông chồng bị cắm sừng thì bảo “chính ông ta cũng không ngờ rằng đôi sừng hươu vô hình trên đầu ông ta mà lại to đến như thế”, nhìn vẻ mặt đăm chiêu của Văn Minh thì thấy nó “hợp thời trang”, v.v… Có thể kể ra hàng loạt những câu văn hài hước như vậy làm tăng mức độ trào phúng của sự việc và làm cho đoạn văn thêm ý vị.

Bình luận
Các bài nên tham khảo

Soạn bài luyện nói về quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả

Soạn bài luyện nói về quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả Câu 1. a. Kiều phương là người có tài năng về hội họa, rất hồn nhiên và nhân ...

Soạn bài quan sát, tượng tượng, so sánh và nhận xét trong văn bản miêu tả

Soạn bài quan sát, tượng tượng, so sánh và nhận xét trong văn bản miêu tả I. 1. Đọc các văn bản 2. Trả lời câu hỏi. a. Đặc điểm nổi bật của Đoạn 1: Nhân vật Dế ...

Hãy tưởng tượng và tả lại một nhân vật trong truyện em đã đọc

Đề bài: Hãy tưởng tượng và tả lại một nhân vật trong truyện em đã đọc. Tham khảo bài làm của bạn Hoàng Anh Phúc Từ bé em đã được mẹ kể cho em nhiều câu chuyện ...

Soạn bài kể chuyện tưởng tượng

Soạn bài kể chuyện tưởng tượng I. Tìm hiểu chung về kể chuyện tưởng tượng. 1. Mọi người đang sống hoàn thuận, một hôm Mắt than với cậu Chân, cậu Tay rằng: Bác ...

Soạn bài luyện tập kể chuyện tưởng tượng

Soạn bài luyện tập kể chuyện tưởng tượng I. Mục đích yêu cầu - Tập giải quyết một số đề bài tưởng tượng sáng tạo. - Chú trọng khâu học sinh có thể tự làm dàn ...

Những Bài Văn Kể Chuyện Tưởng Tưởng Lớp 6

Học Tốt Ngữ Văn tổng hợp những bài văn hay về chủ đề tưởng tưởng trong chương trình văn học lớp 6. Bộ bài văn này sẽ giúp bạn có tài liệu tham khảo, ngoài ra nó ...

Hãy tưởng tượng mười năm sau em về thăm trường cũ

Về thăm trường cũ với biết bao cảm xúc vui buồn lẫn lộn. Nhưng đối với những đã ra trường v

Soạn bài đặc điểm loại hình của tiếng việt

Soạn bài đặc điểm loại hình của tiếng việt I. Kiến thức cơ bản Qua bài các em cần hiểu được; Tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập với các đặc điểm nổi ...

Soạn bài tóm tắt tiểu sử

Soạn bài tóm tắt tiểu sử Những điều lưu ý. 1. Yêu cầu. - Văn bản tóm tắt tiểu sự cần chính xác, chân thực, ngắn gọn, nhưng phải nêu được những nét tiêu biểu về ...

Soạn bài tương tư

Soạn bài tương tư của Nguyễn Bính I. Vài nét về bài thơ Câu 1. Tìm hiểu thêm hoàn cảnh sáng tác bài thơ: - Nhà văn Tô Hoài kể rằng khi mới quen Nguyễn Bính, ông ...

Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ