Suy nghĩ về truyện Hai đứa trẻ (Thạch Lam)

Danh mục: Soạn văn , Soạn văn tập 1

Cảnh vật trong truyện Hai đứa trẻ: Cảnh chiều xuống trên phố huyện nghèo khi “phương Tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn”, cảnh chợ vãn khi “Người về hết và tiêng ồn ào cũng mất” cảnh trôi dần về đêm và cảnh khuya đến trên các đường phố và ngõ con “dần dần chứa đầy bóng tối”; rồi cảnh tàu đến với “các toa đèn sáng trưng những đốm than nhỏ bay  tung trên đường sắt” … đã được miêu tả trong một thời gian và không gian khá xác định. Thời gian trong truyện là ...

Cảnh vật trong truyện Hai đứa trẻ: Cảnh chiều xuống trên phố huyện nghèo khi “phương Tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn”, cảnh chợ vãn khi “Người về hết và tiêng ồn ào cũng mất” cảnh trôi dần về đêm và cảnh khuya đến trên các đường phố và ngõ con “dần dần chứa đầy bóng tối”; rồi cảnh tàu đến với “các toa đèn sáng trưng những đốm than nhỏ bay  tung trên đường sắt” … đã được miêu tả trong một thời gian và không gian khá xác định.

Thời gian trong truyện là một quãng thời gian trôi từ chiều tối đến canh khuya – một thời gian có sự vận động. Mở đầu truyện là thời gian chiều tối – là tiếng trống thu không của phố huyện nghèo vang lên chậm rãi và quen thuộc “gọi buổi chiều”, phương Tây “đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn”; rồi thời gian chuyển dần sang đêm tối – trời bắt đầu đêm”; cuối cùng là thời điểm đêm khuya – lúc tiếng còi xe lửa vang lên lay động cả tâm hồn Liên. Thời gian chiều tàn trong cảnh vào truyện (đặt trong sự kết hợp với cảnh chợ tàn cuối ngày, cảnh những con người tàn tạ chỉ lốn tại chứ chưa hề được sống một cuộc sống đúng nghĩa) ít nhiều góp phần gợi lên một nỗi niềm man mác của sự lụi tàn …

Không gian thứ nhất, khá rộng lớn trong tác phẩm, là không gian bầu -ri rnà Liên cứ ưa lặng lẽ ngước nhìn và khao khát (bầu trời chiều “đỏ rực như lửa cháy” và bầu trời đêm “ hàng ngàn ngôi sao ganh nhau lấp lánh”)có lẽ mặt đất buồn tẻ không thỏa mãn nổi tâm hồn nhạy cảm và đầy khao khát  cô gái mới lớn này. Không gian thứ hai là mặt đất mà ôm gọn trong nó là phố huyện với cảnh chợ tàn, những con đường ra sông vào làng, phố xá hiu hắt về đêm với ngọn đèn con của chị Tí và bếp lửa của bác Siêu, cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu của gia đình Liên và An thuê lại …

Cuộc sống và hình ảnh những người dân phố huyện

Họ gồm những chị Tí hàng nước, gia đình bác xẩm, bà cụ Thi, chị em Liên và An, mấy đứa trẻ con nhà nghèo…

Cuộc sống của những con người này được miêu tả tuy không thật chi tiết nhưng vần rất sắc nét, đủ để dựng lên những chân dung, những thân phận, những cảnh đời. Đặc điểm khái quát của những nhân vật này được Thạch Lam ngậm ngùi ghi nhận trong một ý tưởng không chỉ dành riêng cho gia đình bác Xẩm: “Chừng ấy người trong bóng tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày của họ”.

+ Những cuộc đời, những con người nghèo khổ, tăm tối:

Cuộc sống ở phố huyện trong tác phẩm là cuộc sống “buồn le lói suốt trăm năm” (Xuân Diệu) với những con người nghèo khổ. Chị Tí ban ngày mò cua bắt tép, tối đến dọn hàng nước chè tươi từ chập tối cho đến đêm khuya nhưng “chả kiếm được bao nhiêu”; gia đình bác Xẩm ngồi trên manh chiếu rách mượn tiếng hát, tiếng đàn mưu sinh trong bấp bênh; bác Siêu nghèo khổ lại phải bán một thứ hàng bị cho là xa xỉ (phở) để rồi khó thoát cảnh nghèo vì luôn ế ẩm; chị em Liên và An ngày ngày trông coi một cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu thuê lại nhưng hàng bán “chẳng án thua gì” đến nỗi không dám ăn một bát phở; mấy đứa trẻ con nhà nghèo chiều chiều nhặt nhạnh đồ thừa trên mặt chợ để lo cho cuộc đời mình; bà cụ Thi nửa điên nửa tỉnh mỗi chiều mượn rượu giải sầu …

Không chỉ nghèo khổ, cuộc sống và con người trong tác phẩm còn tăm tôi và thiếu ngày mai. Tối cả trong bóng tối vật lí (thiếu ánh sáng) và tối cả trong bóng tối hiểu theo nghĩa triết lí (không có triển vọng, không có ngày mai). Ngày mai cũng như hôm nay, hôm qua vì tất cả cứ lặp lại một cách luẩn quẩn đến buồn chán.

+ Những cuộc đời, những con người vẫn âm thầm mong chờ và khao khát.

Nhân vật của Thạch Lam, đáng quý biết bao, vẫn mơ hồ hi vọng “một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày của họ”. Một cái gì đó được Liên mơ hồ dõi tìm trên bầu trời chiều “êm ả như ru”, trong màn đêm “êm như nhung” nhưng không hình dung nổi nên đành “cúi nhìn về mặt đất”. Chỉ khi ánh nhìn đó bắt gặp “cái toa đèn sáng trưng, chiếu ánh cả xuống đường” thi nỗi khát khao mới có được một tên gọi: một “thế giới khác”. Nói như Thạch Lam, “con tàu như đã đem một chút thế giới khác đi qua”. Thế giới ấy chính là một thế giới đủ đầy ánh sáng, đù đầy sự náo động, sự nhộn nhịp tưng bừng – nghĩ là một thế giới khác xa với thế giới buồn chán, lặng thầm và u tối của phố huyện trong thực tại. Nhưng điều đáng suy ngẫm ở đây là – và đó cũng chính là “điều không nói ra” của chi tiết truyện ngắn đó – thế giới đủ đầy ánh sáng ấy vẫn là một thứ huyên náo lạ lẫm, ồn ào, “rầm rộ”, “lố nhố” không đúng như mong ước. Khát khao mộng tướng của hai đứa trẻ cứ xa vờikhiến người đọc mãi nao lòng.

Phân tích tâm trạng của Liên và An trước khung cảnh ihiẽn nhiên và bức tranh đời sống nơi phố huyện.

Trước khung cảnh thiên nhiên: rung cảm và man mác buồn trước vẻ đẹp lên thơ, thân thuộc, lặng lẽ của buổi chiều quê “êm như ru” khi mặt trời rực lên một lần cuối cùng rồi khuất dần vào đêm, trong “văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào”; cảnh đêm mùa hạ “êm như nhung và thoảng qua gió mát” với bầu trời đầy sao – đặc biệt là cánh hoa bàng rụng xuống vai Liên “khe khẽ, thỉnh thoảng từng loạt một” …

Bức tranh đời sống nơi phố huyện: buồn và khắc khoải trước cảnh “chừng ấy người trong bóng tối” lặng lẽ và buồn chán của đời sông phố huyện; khao khát như bao người dân phố huyện về một mong mỏi mơ hồ “mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày của họ”.

Hình ảnh doàn tàu trong truyện

-Hình ảnh đoàn tàu đã được miêu tả theo trình tự thời gian, trình tự diễn biến của sự việc và qua nỗi khát khao ngắm nhìn của Liên và An. Sự xuất hiện của người gác ghi, rồi ánh sáng của “ngọn lửa xanh biếc, sát mặt đất như ma trơi”, rồi tiếng còi tàu, tiếng “xe rít mạnh vào ghi”, hình ảnh làn khói “bừng sáng tráng”, tiếng ồn ào của khách vọng lại, tiếng còi rít lên và tàu “rầm rộ đi đi”, và rồi tàu vụt qua với toa đèn “sáng trưng … lố nhố những …”, rồi tàu đi vào đêm tối “than đỏ bay tung trên đường sắt”, thấp thoáng hình ảnh “chiếc đèn xanh treo trên toa sau cùng”.

Có nhiều lí do để chị em Liên thức đợi tàu về: để bán thêm hàng; để đỡ nhớ những ngày sáng rực và tưng bừng ỡ Hà Nội; để được lặng thầm mơ tưởng đến một thế giới tràn ngập ánh sáng, tràn ngập sự náo động, sự nhộn nhịp tưng bừng – nghĩa là mong chờ một “thế giới khác” với thực tại buồn chán, nghèo tối của phố huyện.

+ Đọc kĩ tác phẩm, thấy rằng lí do đầu tiên – dù có dược nêu ra trong tác phẩm – nhưng không đủ sức thuyết phục vì chính cả tác giả và nhân vật Liên đều phủ nhận nó. Mẹ của Liên quả có dặn “phải thức đến khi tàu xuống [..] để bán hàng, may ra còn có một vài người mua”. Nhưng nhân vật Liên đã chấp nhận một thực tế là “mấy năm nay buôn bán kém nên người lên xuống ít, có khi hai chị em đợi chờ chẳng thấy ai”. Đây chẳng phải là lí do chính.

+ Lí do thứ hai là để đỡ nhớ những ngày sáng rực và tưng bừng ở Hà Nội. Gia đình Liên và An từng có những ngày tháng êm đềm ở Hà Nội khi bố Liên chưa mất việc. Hà Nội trong kí ức của Liên và An đồng nghĩa với một cuộc sông đầy đủ, rực rỡ ánh sáng (như suy nghĩ của Liên, cuộc sống Hà Nội là cuộc sống được hưởng những “thức quà ngon, lạ”, “được đi chơi Bờ Hồ uống những cốc nước lạnh xanh đỏ”, được ngắm nhìn những ánh sáng rực rỡ của một thành phố văn minh”. Nỗi nhớ Hà Nội xét cho cùng – không phải là một nỗi  nhớ thương mà là một sự nuối tiếc mơ hồ của Liên, “kỉ niệm còn nhớ lại không rõ rệt gì, chỉ là một vùng sáng rực và lấp lánh. Hà Nội nhiều đèn quá!” Lí do thứ hai này có liên quan đến lí do thứ ba, và cùng với lí do thứ ba, giải thích đầy đủ và sâu sắc nhất hành động đợi tàu hàng đêm của Liên và An.

+ Lí do thứ ba được tác giả lí giải hai lần trong tác phẩm. Lần đầu, Thạch Lam chỉ nói một cách xa xôi về chuyện đợi tàu là “muốn được nhìn chuyến tàu đó là sự hoạt động cuối cùng của đêm khuya”. Lần thứ hai, nhập vào tâm trạng nhân vật, tác giả xác nhận cụ thể hơn: “con tàu như đã đem một chút thế giới khác đi qua. Một thế giới khác hẳn, đối với Liên, khác hẳn cái vầng sáng ngọn đèn của chị Tí và ánh lửa của bác Siêu.” Liên đã không chỉ nhìn một con tàu, đợi một chuyến tàu mà nhìn cả một thế giới và đợi chờ thế giới đó. Đó là một thế giới (dù trong mơ tưởng) tràn ngập ánh sáng, sự náo động, sự nhộn nhịp tưng bừng – một thế giới khác xa với thế giới buồn chán, nghèc tối của phố huyện.

Nhận xét về nghệ thuật mỉêu tả và giọng văn của Thạch Lam.

-Nghệ thuật miêu tả: Thạch Lam đã miêu tả tinh tế và tài tình cảm giác, cảm tưởng cùa nhân vật Liên, biến bức tranh phố huyện thành bức tranh tâm trạng.

-Những câu văn trực tiếp tả các hình ảnh, các chi tiết của tác giả đều có bóng dáng đời thực nhưng lại giàu sức liên tưởng, mang ý nghĩa biểu tượng. Đặc biệt là các đoạn tả ánh sáng, bóng tối, ngọn đèn, tiếng trống, tiếng còi, mùi vị của hoa cỏ, đất đai, hình ảnh đoàn tàu,…; tả trạng thái tâm hồn như “buồn man mác”, “mong được”, “mơ tưởng”,…; sử dụng cách láy đi láy lại một sô từ ngữ chỉ hành vi tâm lí như “Liên thấy…”, “Liên nhìn…”, “Liên cảm thấy.. ”. “Liên dõi theo…”, “Liên nhớ lại…”; những từ ngữ chỉ sự lụi tàn, thưa thớt nhu “tàn”, “vãn”, “nát”, “vài”, “mấy”,…; những câu văn giàu hình ảnh, nhạc điệu như “Chiều, chiều rồi…”; “Trời đã bắt đầu đêm, một đêm mùa hạ ôm như nhung…”. Ông tả không gian phố huyện trong ánh sáng và bóng tôi thật khó ai sánh kịp: những hòn đá trên đường vào làng cũng “mấp mô thêm” bởi “một bên sáng, một bên tối”; ánh sáng thì le lói với những “khe sáng”, “chấm sáng”, “hột sáng”, “vùng sáng nhỏ xanh nhấp nháy” còn bóng đêm thì giăng mắc “tối hết cả, con đường ra sông, con đường qua chợ về nhà, các ngõ vào làng lại càng sẫm đen hơn nữa”, tối đến mức tiếng trông cầm canh “không vang động ra xa, rồi chìm ngay vào bóng tôi” … Anh sáng và bóng tối gợi nhiều nỗi cảm thương khó nói về những phận đời nơi ga xép một thời.

Giọng văn của Thạch Lam nhẹ nhàng, khách quan nhưng “thấm thìa vào tâm hồn”. Giọng điệu ấy thể hiện qua biệt tài dùng những câu văn với thủ pháp đối lập để hòa trộn các cảnh đời, các trạng thái tâm hồn. Giọng văn ông rất đặc biệt nhằm diễn tả điều khó nói của cảnh và hồn người: ánh sáng hòa nhập khó phân biệt với bóng tối; sự huyên náo, ồn ào phút chốc bỗng dưng im lặng mênh mang; đang buồn nao nao chợt len lỏi một chút vui cuộc sống; đang kể truyên trước mắt thì xa xôi hồi nhớ chen ngang; những nghèo nàn lầm lụi bỗng dưng lại thấy êm đềm, thi vị …

6.Qua truyện ngắn Hai dứa trẻ, Thạch Lam muốn phát biểu tư tường gì?

Từ câu chuyện không có chuyện nhưng đầy sức gợi trong tác phẩm,Thạch Lam chia sẻ với người đọc về một niềm thương cảm, niềm xót thương đối với những cảnh đời nghèo tối, quẩn quanh, mòn mỏi, không có tương lai. Không dừng ở đó, tâm hồn nhân đạo của tác giả trân trọng những mong đợi, những khát, những mong ước dẫu mơ hồ của những con người muốn vươn đến một cuộc sống ngày mai tươi sáng.

Bình luận
Các bài nên tham khảo

Soạn bài luyện nói về quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả

Soạn bài luyện nói về quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả Câu 1. a. Kiều phương là người có tài năng về hội họa, rất hồn nhiên và nhân ...

Soạn bài quan sát, tượng tượng, so sánh và nhận xét trong văn bản miêu tả

Soạn bài quan sát, tượng tượng, so sánh và nhận xét trong văn bản miêu tả I. 1. Đọc các văn bản 2. Trả lời câu hỏi. a. Đặc điểm nổi bật của Đoạn 1: Nhân vật Dế ...

Hãy tưởng tượng và tả lại một nhân vật trong truyện em đã đọc

Đề bài: Hãy tưởng tượng và tả lại một nhân vật trong truyện em đã đọc. Tham khảo bài làm của bạn Hoàng Anh Phúc Từ bé em đã được mẹ kể cho em nhiều câu chuyện ...

Soạn bài kể chuyện tưởng tượng

Soạn bài kể chuyện tưởng tượng I. Tìm hiểu chung về kể chuyện tưởng tượng. 1. Mọi người đang sống hoàn thuận, một hôm Mắt than với cậu Chân, cậu Tay rằng: Bác ...

Soạn bài luyện tập kể chuyện tưởng tượng

Soạn bài luyện tập kể chuyện tưởng tượng I. Mục đích yêu cầu - Tập giải quyết một số đề bài tưởng tượng sáng tạo. - Chú trọng khâu học sinh có thể tự làm dàn ...

Những Bài Văn Kể Chuyện Tưởng Tưởng Lớp 6

Học Tốt Ngữ Văn tổng hợp những bài văn hay về chủ đề tưởng tưởng trong chương trình văn học lớp 6. Bộ bài văn này sẽ giúp bạn có tài liệu tham khảo, ngoài ra nó ...

Hãy tưởng tượng mười năm sau em về thăm trường cũ

Về thăm trường cũ với biết bao cảm xúc vui buồn lẫn lộn. Nhưng đối với những đã ra trường v

Soạn bài đặc điểm loại hình của tiếng việt

Soạn bài đặc điểm loại hình của tiếng việt I. Kiến thức cơ bản Qua bài các em cần hiểu được; Tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập với các đặc điểm nổi ...

Soạn bài tóm tắt tiểu sử

Soạn bài tóm tắt tiểu sử Những điều lưu ý. 1. Yêu cầu. - Văn bản tóm tắt tiểu sự cần chính xác, chân thực, ngắn gọn, nhưng phải nêu được những nét tiêu biểu về ...

Soạn bài tương tư

Soạn bài tương tư của Nguyễn Bính I. Vài nét về bài thơ Câu 1. Tìm hiểu thêm hoàn cảnh sáng tác bài thơ: - Nhà văn Tô Hoài kể rằng khi mới quen Nguyễn Bính, ông ...

Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ Cho thuê nhà trọ phòng trọ giá rẻ